Autocall Backtest Bank zagraniczny Bezkierunkowe produkty strukturyzowane Certyfikat strukturyzowany banku zagranicznego Dyskonto Formuła wypłaty Gwarancja kapitału Himalaya Instrument bazowy Marża (prowizja) Obligacja zerokuponowa Opcja Opcja amerykańska Opcja azjatycka

Opcja barierowa in/out Opcja binarna Opcja call (opcja kupna) Opcja europejska Opcja ITM/ATM/OTM Opcja Lookback Opcja na różnicę Opcja put (opcja sprzedaży) Opcja Rainbow Partycypacja Polisa inwestycyjna Produkt strukturyzowany Subskrypcja Swing Syntetyczny fundusz hedge

• Autocall – funkcjonalność produktu strukturyzowanego pozwalająca zakończyć inwestycję przed terminem w przypadku zajścia określonych warunków. Załóżmy, że produkt oparty jest o notowania trzech indeksów giełdowych. Jeśli po roku wszystkie trzy indeksy będą powyżej poziomu początkowego wówczas inwestor otrzymuje wypłatę określonego zysku (np. 10 proc.) i produkt jest zamykany. Jeśli któryś z indeksów jest poniżej poziomu początkowego produkt działa nadal. Po dwóch latach ma miejsce kolejna obserwacja – jeśli wszystkie indeksy są powyżej poziomu początkowego inwestorowi wypłacany jest zysk w wysokości dwukrotności stałego kuponu (2 x 10 proc. = 20 proc.). W przeciwnym razie inwestycja trwa nadal. Na koniec następuje wypłata zysku (liczba lata x kupon) lub zwrot kapitału.

• Backtest – symulacja stopy zwrotu z produktu strukturyzowanego na podstawie danych historycznych. Jeśli na przykład oferowany jest 3-letni produkt strukturyzowany oparty o indeks giełdowy notowany od 15 lat wówczas można przeprowadzić kilka tysięcy symulacji, które pokazują jaką stopę zwrotu przynosiły analogiczne 3-letnie inwestycje oparte o ten indeks. Backtest powinien obejmować możliwie długi okres, tak by możliwa była ocena potencjału danego produktu zarówno w trakcie bessy, jak w trakcie hossy. Wyniki backtestu mogą być prezentowane na wykresie (przykład poniżej) lub w tabeli z podaniem minimalnej, maksymalnej i średniej stopy zwrotu osiągniętej na podstawie symulacji historycznych.

• Bank zagraniczny – w przypadku produktów strukturyzowanych wystawcą opcji lub emitentem certyfikatów stanowiących podstawę produktu najczęściej jest bank zagraniczny. Na rynku produktów strukturyzowanych głównymi graczami są banki takie jak Societe Generale, BNP Paribas, Deutsche Bank, JP Morgan, Goldmann Sachs i UBS. Większość produktów oferowanych na polskim rynku konstruowana jest właśnie przez te instytucje.

• Bezkierunkowe produkty strukturyzowane – produkty pozwalające osiągać dodatnie stopy zwrotu niezależnie od kierunku zmiany instrumentów bazowych. Najbardziej popularnym rozwiązanie jest wykorzystanie opcji na różnicę (outperformance) oraz swing.

• Certyfikat strukturyzowany banku zagranicznego (nota) – obligacja strukturyzowana emitowana przez bank zagraniczny

• Dyskonto – różnica między wartością nominalną obligacji a ceną jej zakupu. Jeśli kupujemy obligację za 90 zł mając gwarancję, że za 2 lata zostanie ona odkupiona po 100 zł wówczas dyskonto wynosi 10 zł. W przypadku produktów strukturyzowanych za tę kwotę może być kupiona opcja, która da szansą na dodatkowy zysk. W praktyce z dyskonta pokrywana jest także marża dystrybutora produktu strukturyzowanego.

• Formuła wypłaty (profil wypłaty) – wzór matematyczny opisujący sposób obliczenia stopy zwrotu z produktu strukturyzowanego. Poniżej przykłady wybranych formuł wypłaty do produktów, które były oferowane na polskim rynku.

• Gwarancja kapitału – gwarancja zwrotu całości lub określonej części kwoty wpłaconej przez inwestora w ramach produktu strukturyzowanego. Najczęściej gwarantowany jest cały kapitał ( gwarancja 100 proc. kapitału). Zdarzają się jednak oferty z gwarancją na poziomie niższym od 100 proc. (np. 80 lub 90 proc.), rzadziej z wyższą (np. 105 proc.). Gwarancja kapitału możliwa jest dzięki zastosowaniu obligacji zerokuponowych, które zostaną wykupione po określonej cenie. W przypadku obniżenie gwarancji kapitału poniżej 100 proc. wzrasta kwota, która może zostać przeznaczona na zakup opcji (oraz na prowizję dla dystrybutora).

• Himalaya – W produkcie opartym na tej opcji z koszyka aktywów będących podstawą produktu w określonych odstępach czasu eliminowane są te aktywa, która osiągnęły najwyższe stopy zwrotu. Jeśli więc mamy inwestycję opartą na notowaniach 10 spółek to np.: po roku koszyk zostanie pomniejszony o spółkę która od początku notowań wzrosła najsilniej, po dwóch latach odpadnie kolejna ze spółek itp. Ostateczna stopa zwrotu będzie obliczona jako średnia stóp zwrotu wyeliminowanych wcześniej spółek. Opcja działa więc w sposób analogiczny do postępowania inwestora giełdowego, który „wyrzuca” z portfela spółki, które rosły najszybciej w obawie przed załamaniem notowań. Z tym, że na koniec w przypadku opcji inwestor otrzymuje średnią stopę zwrotu z najlepszych aktywów, a inwestując samodzielnie ponosiłby ryzyko związane ze stratą jaką mogą przynieść najgorsze aktywa w portfelu.
  

• Instrument bazowy (underlying) – instrument finansowy, na którym oparty jest produkt strukturyzowany. Mogą to być indeksy giełdowe (np. WIG 20 czy S&P 500), akcje wybranych spółek, ceny surowców, towarów rolnych, metali szlachetnych, walut obcych czy funduszy inwestycyjnych, a nawet pogoda. Bank, który tworzy produkt strukturyzowany wystawia opcję na instrument bazowy. Instrument bazowy w większości przypadków musi być więc konstruowany i prezentowany w sposób obiektywny, by możliwa była wycena opcji (np. indeks notowany na giełdzie lub tworzony przez renomowaną instytucję finansową wg określonych zasad). 

• Marża (prowizja) – zarobek dystrybutora produktu strukturyzowanego. Najczęściej środki wpłacane przez inwestora nie są bezpośrednio pomniejszane o prowizję, a jest ona uwzględniona w konstrukcji produktu. W praktyce prowizja pobierana jest z dyskonta, które zostaje po zakupie obligacji zerokuponowych zapewniających zwrot kapitału na określonym poziomie. Załóżmy, że ze 100 zł zainwestowanych przez klienta 90 zł zostało przeznaczone na zakup obligacji. 10 zł zostaje wówczas na zakup opcji. Z tej kwoty w praktyce zostanie potrącona prowizja w wysokości np. 5 zł. W efekcie kwota wydana na opcję będzie niższa, a to z kolei oznacza na przykład niższy wskaźnik partycypacji (w tym przypadku o połowę niższy). W efekcie, mimo że klient inwestuje 100 zł w produkt strukturyzowany w rzeczywistości ponosi również koszt w nim zawarty.

• Obligacja zerokuponowa (instrument dyskontowy) – obligacja która oferowane jest po cenie niższej od nominału (z dyskontem), a wykup następuje po cenie nominalnej. Zyskiem inwestora jest dyskonto. Instrument ten jest wykorzystywany do tworzenia produktów strukturyzowanych. Załóżmy, że inwestor chce ulokować 100 zł na 3 lata w produkt strukturyzowany. Za 85 zł ze 100 zł wpłacane przez inwestora kupowana jest obligacja zerokuponowa. Obligacja to zostanie po 3 latach wykupiona po cenie 100 zł – w efekcie inwestor ma gwarancję zwrotu kapitału. Za 15 zł kupowana jest opcja, która daje szansę na zysk zależny od realizacji określonego scenariusza.

• Opcja – instrument finansowy, który daje nabywcy prawo (ale nie obowiązek) kupna (opcja call) lub sprzedaży (opcja put) danego instrumentu bazowego po określonej cenie. Prawo to może być zrealizowane w określonym dniu w przyszłości – dniu wygaśnięcia opcji (opcja europejska) lub w dowolnym dniu od momentu zawarcie kontraktu do dnia wygaśnięcia opcji (opcja amerykańska). Wyróżnia się także tzw. opcje egzotyczne o bardziej złożonych konstrukcjach. Sprzedający opcję ma natomiast obowiązek sprzedaży lub zakupu określonego instrumentu bazowego  nabywcy opcji. Nabywca opcji za swoje prawo płaci premię opcyjną – jego strata ograniczona jest więc do wysokości zapłaconej premii. Zysk nie jest z góry ograniczony. Opcje mogą być wystawiane na większość instrumentów finansowych notowanych na rynkach – indeksy giełdowe, akcje, waluty, fundusze inwestycyjne itp. Opcje są podstawowym elementem produktów strukturyzowanych. Łączy się je z obligacjami zerokuponowymi uzyskując z jednej strony gwarancję zwrotu kapitału (dzięki obligacji) oraz szansę na dodatkowy zysk (dzięki opcji).

• Opcja amerykańska - opcja która może zostać zrealizowana w dowolnym czasie przed upływem określonego terminu zwanego terminem wygaśnięcia. Opcje tego typu w zasadzie nie są wykorzystywane przy konstruowaniu produktów strukturyzowanych.

• Opcja azjatycka – rodzaj opcji egzotycznej. W przypadku tej opcji wypłata zależy od średniej wartości instrumentu bazowego w okresie jej ważności. Ten typ opcji jest bardzo często wykorzystywany w produktach strukturyzowanych z uwagi na niższą cenę niż w przypadku opcji europejskiej (przy takim samym wskaźniku partycypacji). Z uwagi na uśrednianie stopy zwrotu zysk z produktu strukturyzowanego, przy stabilnym wzroście instrumentu bazowego, będzie niższy niż w przypadku opcji europejskiej.

• Opcja barierowa in/out – opcja, której wykonanie zależy od tego czy cena instrumentu bazowego osiągnie lub przekroczy dany poziom. Opcja „in” aktywuje się w momencie przekroczenia przez instrument bazowy określonego poziomu. Opcja out dezaktywuje się w momencie przekroczenia przez instrument bazowy określonego poziomu.

• Opcja binarna – opcja która wypłaca stałą określoną kwotę świadczenia pod warunkiem ze wygasa In-the-money. Nie jest ważna skala zmiany instrumentu bazowego tak jak przypadku standardowej opcji europejskiej. Jeśli nabywca opcji „obstawiał” wzrost instrumentu bazowego i ten wzrost nastąpił wówczas wypłacane jest stałe, z góry określone świadczenie. Tego typu opcja jest najbardziej zbliżona do zakładu między nabywcą a wystawcą.

• Opcja call (opcja kupna) - kontrakt, w którym wystawca opcji gwarantuje nabywcy opcji możliwość dokonania w przyszłości transakcji kupna określonego instrumentu bazowego po ustalonej cenie (strike price).

• Opcja europejska – opcja która może zostać zrealizowana tylko w jednym określonym terminie. Opcja ta jest powszechnie wykorzystywana przy konstruowaniu produktów strukturyzowanych – produkty te mają określoną datę końcową i jest to data wygaśnięcia opcji.

• Opcja ITM/ATM/OTM - opcja jest in-the-money jeśli, gdyby była wykonana w danym momencie dałaby inwestorowi zarobić. Opcja out-the-money sytuacja odwrotna do powyższej. Opcja at-the-money występuje wówczas, gdy wartość wykonania jest równa bieżącej wartości instrumentu bazowego.

• Opcja Lookback – produkt strukturyzowany oparty na tej opcji może zapewniać wypłatę stopy zwrotu równej różnicy między poziomem początkowym a maksymalnym poziomem osiągniętym przez dany instrument bazowy w trakcie trwania całej inwestycji. Załóżmy, że poziom początkowy to 100. Po 2 latach instrument bazowy osiąga wartość 130 (wzrost o 30 proc.) jednak na koniec trwania 3-letniej inwestycji notuje wartość 120. W przypadku zastosowanie zwykłej opcji europejskiej (ze 100-proc. partycypacją, bez uśredniania) wynik inwestora wyniesie 20 proc. Dzięki zastosowaniu opcji lookback stopa zwrotu z produktu wyniesie natomiast 30 proc. – będzie to maksymalny poziom osiągnięty w trakcie trwania inwestycji. Przykład zastosowania: lokata Expander Top Nieruchomości .

• Opcja na różnicę (outperformance) – stopa zwrotu w produkcie opartym na tej opcji obliczana jest na podstawie nadwyżki stopy zwrotu jednego aktywa nad innym. Rozwiązanie to zdobyło sporą popularność na polskim rynku. Załóżmy, że produkt strukturyzowany oparty jest na notowaniach dwóch indeksów giełdowych: A i B. W trakcie trwania inwestycji indeks A rośnie o 50 proc., a indeks B o 20 proc. Zysk z produktu wyniesie 30 proc. (różnica w stopach zwrotu z indeksów). Inwestor może osiągnąć zysk także wówczas gdy indeks A spadnie o 20 proc. a indeks B o 50 proc. – ważna jest różnica w wynikach indeksów a nie kierunek ich zmian. W Polsce produkty oparte o ten typ opcji zdobyły sporą popularność – znalazły się w ofercie kilku instytucji finansowych (Bank BPH, Xelion, Goldenegg, Deutsche Bank czy Wealth Solutions).

• Opcja put (opcja sprzedaży) - kontrakt, w którym wystawca opcji gwarantuje nabywcy opcji prawo do sprzedaży instrumentu bazowego wystawcy opcji po z góry ustalonej cenie.

• Opcja Rainbow – opcja pozwalająca oprzeć produkt strukturyzowany na koszyku kilku aktywów (np. indeksów giełdowych) przy czym ostateczny wynik ustalany jest jako średnia ważona stóp zwrotu z poszczególnych aktywów. Przy obliczaniu średniej wyższą wagę uzyskują aktywa o najwyższej stopie zwrotu. Jeśli więc produkt strukturyzowany był oparty o 3 indeksy i w ciągu trwania inwestycji wypracowały one odpowiednio: 50, 20 i 5 proc. zysku wówczas stopa zwrotu z produktu może zostać policzona w następujący sposób: ( 0,5 x 50 proc. + 0,3 x 20 proc. + 0,2 x 5 proc.) = 32 proc.

• Partycypacja (wskaźnik udziału w zysku, współczynnik udziału w zysku) - procentowy wskaźnik udziału inwestora w zmianie instrumentu bazowego (najczęściej w jego wzroście). Jeśli instrument bazowy wzrośnie w trakcie trwania inwestycji o 200 proc. wówczas przy partycypacji 50 proc. inwestora zarobi 100 proc. (50 proc. x 200 proc.) a przy partycypacji 150 proc. zysk wyniesie 300 proc. (150 proc. x 200 proc.). W trakcie subskrypcji partycypacja najczęściej podawana jest w przedziale np. od 100 do 130 proc., a jej ostateczna wartość podawana jest do wiadomości inwestorów po zakończeniu zapisów. UWAGA: wskaźnik partycypacji wykorzystywany jest do ustalenia stopy zwrotu na koniec trwania produktu, a nie w czasie jej trwania.
  
  Przykład. Na polskim rynku wiele produktów strukturyzowanych tworzonych jest w oparciu o polisę ubezpieczeniową dzięki czemu możliwe jest uniknięcie podatku Belki. Czasem pojawia się tzw. partycypacja efektywna (brutto). Przykład: historyczna średnia stopa zwrotu z inwestycji w dany instrument bazowy wynosi 50% w badanym okresie. Załóżmy, że partycypacja we wzroście tego instrumentu wynosi 150%. Wynika z tego, że historyczny średni zysk z produktu sięga poziomu 75% (50% * 1,5). Aby „podkręcić” wynik stosuje się partycypację efektywną (inaczej brutto). Wylicza się ją następująco: 150%/(1-19%)=185,2%. Tak otrzymaną wartość partycypacji mnoży się przez stopę zwrotu z instrumentu bazowego: 1,852 * 50%=92,6%. Informacja jaka zostaje przekazana klientowi to historyczna stopa zwrotu z produktu na poziomie 92,6% choć w rzeczywistości wynosiła ona „tylko” 75%. Partycypacja efektywna (brutto) jest więc zabiegiem marketingowym mającym na celu pokazanie lepszych wyników aniżeli w rzeczywistości istniały.
  

• Polisa inwestycyjna – forma prawna wielu produktów strukturyzowanych dostępnych na polskim rynku. Środki wpłacane przez klienta są wówczas składką ubezpieczeniową, a ewentualny zysk wypłacany na zakończenie inwestycji jest świadczeniem ubezpieczeniowym z tytułu dożycia i dzięki temu jest zwolniony z podatku od zysków kapitałowych. W tworzeniu polis inwestycyjnych na polskim rynku specjalizują się m.in. TUnŻ Europa SA oraz TU Allianz Życie Polska.

• Produkt strukturyzowany- forma lokaty kapitału powstająca w wyniku złożenia dwóch instrumentów finansowych: opcji oraz obligacji zerokuponowej. Opcja pozwala inwestorowi osiągać zysk w wyniku realizacji określonego scenariusza w przyszłości (np. wzrostu indeksu giełdowego, spadku cen amerykańskich nieruchomości itp.). Obligacja zapewnia zwrot części lub całości zainwestowanego kapitału w momencie zakończenia inwestycji, gdyby okazało się że scenariusz „obstawiany” w ramach opcji nie został zrealizowany. Na polskim rynku produkty strukturyzowane oferowane są inwestorom indywidualnym w różnych formach prawnych: jako lokata bankowa, polisa ubezpieczeniowa, obligacja notowane na giełdzie, fundusz inwestycyjny zamknięty, fundusz luksemburski. 
  

• Subskrypcja – okres przyjmowania wpłat na produkt strukturyzowany. Po zakończeniu subskrypcji produkt jest konstruowany – za zebraną kwotę kupowane są obligacje oraz opcje (ewentualnie certyfikaty). W czasie subskrypcji wybrane parametry produktu nie są ściśle ustalone. Najczęściej dotyczy to wskaźnika partycypacji – podany jest zakres w jakim ten wskaźnik się znajdzie. Ostateczna wartość partycypacji ustalana jest po zakończeniu zapisów w momencie, gdy znana już jest cena opcji, która zostanie kupiona. Subskrypcje trwają najczęściej od 2 do 5 tygodni.

• Swing – jedna z koncepcji pozwalających tworzyć tzw. bezkierunkowe produkty strukturyzowane. W tym przypadku stopa zwrotu liczona jest jako wartość bezwzględna najmniejszego odchylenia spośród koszyka indeksów czy akcji spółek. Załóżmy, że produkt strukturyzowany opiera się na notowaniach 10 spółek. Na zakończenie inwestycji sprawdzamy stopy zwrotu wszystkich akcji – okazuje się, że wszystkie firmy wzrosły o ponad 10 proc. a jedna z firm straciła 5 proc. Wówczas najmniejsza bezwzględna wartość odchylenia wyniesie 5 proc. i taką stopę zwrotu uzyskamy w produkcie strukturyzowanym.

• Syntetyczny fundusz hedge – tak można określić wybrane indeksy konstruowane przez niektóre banki specjalizujące się w tworzeniu produktów strukturyzowanych. Indeksy te budowane są według określonej metodologii, która zbliża je do funduszy inwestycyjnych. Przykładem może być indeks Alpha Pairs Sectors Deutsche Banku tworzony na podstawie notowań 140 firm spośród których połowa jest kupowana (długa pozycja), a połowa sprzedawana (krótka pozycja) lub indeks New Frontier BNP Paribas tworzony na podstawie czterech klas aktywów (nieruchomości, akcje, surowce i obligacje), których udział w indeksie jest zmieniany co miesiąc (również możliwość „gry” na spadki określonych klas aktywów). Analogiczne konstrukcje w swoich ofertach mają Societe Generale czy JP Morgan. Tego typu indeksy mogą przynosić dodatnie stopy zwrotu także w czasie spadków na giełdzie. Jednocześnie charakteryzują się niską zmiennością. Dzięki temu ceny opcji, których podstawą są te indeksy może być relatywnie niska (zmienność to ważny parametr brany pod uwagę przy ustalaniu premii opcyjnej). W efekcie na podstawie tak skonstruowanych indeksów można budować produkty strukturyzowane o wysokiej partycypacji.